Vikisözlük:Uluslararası Fonetik Alfabe

(Vikisözlük:Uluslararası Fonetik Alfabesi sayfasından yönlendirildi)
Vikipedi
Uluslararası Fonetik Alfabe hakkında Türkçe Vikipedi'de ansiklopedik bilgi bulabilirsiniz.
Kısayol:
VS:IPA

Uluslararası Fonetik Alfabe (IPA), dilbilimciler tarafından konuşulan insan dilinde kullanılan çok çeşitli seslerin (telefonlar veya fonemler) her birini doğru ve benzersiz bir şekilde temsil etmek için tasarlanan fonetik gösterim sistemidir. Tüm konuşulan dillerin fonemik ve fonetik temsili için bir gösterim standardı olarak düşünülmüştür.

Bu sayfa IPA'da kullanılan sembollere genel bir bakış sunmaktadır. Tüm diller için kullanıldığından, Türkçe konuşanlara tüm seslerin nasıl telaffuz edileceğini açıklamak pratik olmaz. Bu nedenle, semboller sahip oldukları özelliklere veya ağız telaffuz etmek için kullanılan kısımlarına göre gruplandırılır. Örneğin bir diş ünsüzü dişler kullanılarak telaffuz edilirken, bilabial ünsüz her iki dudağı da kullanır.

Sessiz harfler (pulmonik)Düzenle

  Çiftdudaksıl Dişsil-dudaksıl Dişsel Diş yuvası Postalveolar Retroflex Damak Damaksıl Küçük dil Gırtlak Gırtlaksı
Patlayıcı p    b       t    d   ʈ    ɖ c    ɟ k    ɡ q    ɢ     ʔ  
Burun m ɱ n   ɳ ɲ ŋ ɴ  
Ses titremesi ʙ   r   ɽ͡r̥     ʀ    
Doku veya Kapak ⱱ̟ ɾ̪ ɾ   ɽ     ɢ̆    
Yanal Musluk veya Kapak     ɺ     ʎ̯ ʟ̆    
Frikatif ɸ    β f    v θ    ð s    z ʃ    ʒ ʂ    ʐ ç    ʝ x    ɣ χ    ʁ ħ    ʕ h    ɦ
Yanal Sürtünme     ɬ    ɮ            
Yaklaşım β̞ ʋ   ɹ   ɻ j ɰ      
Yanal Yaklaşım   l   ɭ ʎ ʟ    
  • Semboller çiftler halinde göründüğünde, sağdaki ses, sesli bir ünsüzdür.
  • Gölgeli alanlar imkansız olduğuna karar verilen eklemleri belirtir.

Ünsüzler (pulmonik olmayan)Düzenle

Tıklanma Sesli patlayıcılar Amaçlar
ʘ Bilabial tıklama ɓ Bilabial dile getirdiği patlayıcı ʼ Örneğin:
ǀ Diş tıklaması ɗ Dental/alveoler sesli patlayıcı Bilabial amaç
ǃ (Post)alveolar tıklama ʄ Palatal sesli patlak verimi Dental/alveoler amaç
ǂ Palatoalveolar tıklama ɠ Velar dile getirimi Velar amaç
ǁ Alveoler lateral tıklama ʛ Uvular sesli patlayıcı Alveolar sürtünmeli amaç

Sesli harflerDüzenle

Ön N.-önü Orta N.-geri Geri
Kapalı
 
iy
ɨʉ
ɯu
ɪʏ
eø
ɘɵ
ɤo
ɛœ
ɜɞ
ʌɔ
aɶ
ɑɒ
Yakın kapalı
Orta kapalı
Orta
Orta açık
Yakın açık
Açık
  • Sembollerin çiftler halinde göründüğü yerde, sağdaki yuvarlak harfli bir sesli harfi temsil eder.

Diğer sembollerDüzenle

ʍ Sessiz labial-velar sürtünmesi
w Sesli labial velar yaklaşımı
ɥ Seslendirilmiş labial-palatal yaklaşımı
ʜ Sessiz epiglottal sürtünmesi
ʢ Seslendirilmiş epiglottal sürtünmesi
ʡ Epiglottal patlayıcı
ɕ ʑ Alveolo-palatal sürtünmeler
ɧ Simultane ʃ ve x
  • Yarı kapantılı ünsüzler ve çift eklemler gerekirse bir bağlantı çubuğuyla birleştirilen iki sembolle temsil edilebilir:
    k͡p   t͡s

ParçalarüstüDüzenle

ˈ Birincil stres (stresli elemandan önce gösterilir)
ˌ İkincil stres (stres altındaki elemandan önce gösterilir)
ː Uzun
ˑ Yarı uzun
˘ Ekstra kısa
. (desteklenmiyor) Hece kırması
ǀ Küçük (ayak) grubu
ǁ Büyük (tonlama) grubu
Bağlama (ara olmaması)

Tonlar ve kelime aksanlarıDüzenle

˥ Ekstra yüksek (üst) "tuş" tonu
˦ Yüksek ton
˧ Ortan ton
˨ Düşük ton
˩ Ekstra düşük (alt) ton

AksanlarDüzenle

Aksan işaretleri, inişi olan bir sembolün üzerinedir, ör. ŋ̊.

  ̥  Sessiz   ̤  Nefesli sesli   ̪  Diş
  ̬  Sesli   ̰  Gıcırtılı sesli   ̺  Tepe
 ʰ  Aspire edilen   ̼  Linguolabial   ̻  Katmerli
 ˒  Daha yuvarlak  ʷ  Dudak tellafuzlu   ̃  Genizleştirmiş
 ˓  Daha az yuvarlak  ʲ  Damaktan söylemi  ⁿ  Burun salımı
 ˖  Gelişmiş  ˠ  Damaksıllaştırılmış  ˡ  Yanal salımı
 ˗  Geri çekilmiş  ˁ  Faringealize edilmiş   ̚  Sesli sürüm yok
  ̈  Merkezileştirilmiş   ̴  Velarize edilmiş veya faringealize edilmiş
  ̽  Orta merkezi   ̝  Yükselmiş (ɹ̝ = sesli alveoler sürtünme)
  ̩  Hece   ̞  Düşürülmüş (β̞ = dile getirilmiş bilabial yaklaşım)
  ̯  Hece olmayan   ̘  Gelişmiş dil kökü
 ˞  Rhoticity   ̙  Geri çekilmiş dil kökü
   ͍  Labial yayılma    ͈  Güçlü eklemlenme    ͊  Denasal
   ͆  Dentolabial    ͉  Zayıf eklemlenme    ͋  Burun kaçışı
  ̪͆  İnterdental/Bidental  \  Yinelenen eklemlenme    ͌  Anafaringeal sürtünme
  ̳  Alveolar    ͎  Islık artikülasyon   ↓  Etkileyici hava akışı
  ̼  Linguolabial    ͢   Kayar belden kırma   ↑  Aşamalı hava akışı

Ayrıca bakınızDüzenle